🌲 Hodowla lasu domeną leśników

Podstawowym zadaniem hodowli lasu jest zachowanie i wzbogacanie lasów istniejących (odnawianie) oraz tworzenie nowych (zalesianie), z uwzględnieniem warunków przyrodniczych i procesów naturalnych. Hodowla lasu obejmuje zbiór i przechowywanie nasion drzew, produkcję sadzonek w szkółkach, zakładanie oraz pielęgnację i ochronę upraw leśnych oraz drzewostanów. Korzysta przy tym z dorobku nauk przyrodniczych, takich jak klimatologia, gleboznawstwo, botanika czy fizjologia roślin.

W pracach hodowlanych leśnicy dążą do dostosowania składu gatunkowego lasu do siedliska, co zwiększa jego odporność na zagrożenia. Tam, gdzie las nie powstał w sposób naturalny, jest on odnawiany poprzez sadzenie. Sadzonki produkuje się w szkółkach leśnych – zarówno klasycznych (z odkrytym systemem korzeniowym), jak i nowoczesnych szkółkach kontenerowych, gdzie uzyskuje się sadzonki z zakrytym systemem korzeniowym oraz mikoryzowane. Nowoczesne technologie pozwalają uzyskać wysokiej jakości materiał sadzeniowy, zwiększający powodzenie upraw.

Uprawy leśne poddawane są zabiegom pielęgnacyjnym i ochronnym, które mają zapewnić optymalne warunki wzrostu drzew pożądanych gatunków i o najlepszych cechach jakościowych.

Istotnym elementem hodowli lasu jest także pozyskanie drzew dojrzałych, które umożliwia odnowienie lasu zgodnie z wymaganiami siedliskowymi. Pozostawia się przy tym wybrane drzewa – najstarsze, najcenniejsze lub dziuplaste – w celu zachowania bioróżnorodności i zapewnienia siedlisk dla innych organizmów.

🌱 Odnowienia naturalne

W procesie odnawiania lasu szczególne znaczenie ma odnowienie naturalne, polegające na powstawaniu nowego pokolenia drzew z nasion drzew rosnących na danym terenie. Nasiona opadają na glebę, kiełkują i rozwijają się często pod osłoną starego drzewostanu, który stopniowo jest usuwany. Jest to sposób najbardziej zbliżony do naturalnych procesów zachodzących w przyrodzie.

Odnowienie naturalne zapewnia lepsze dostosowanie młodego pokolenia drzew do lokalnych warunków siedliskowych, zwiększa odporność lasu oraz sprzyja zachowaniu bioróżnorodności.

Jednocześnie współcześnie proces ten napotyka liczne trudności związane ze zmianami klimatu. Susze, zmieniający się rozkład opadów, nieregularne urodzaje nasion oraz pogorszenie ich jakości utrudniają skuteczne odnawianie lasu w sposób naturalny. Dodatkowo młode siewki są narażone na konkurencję ze strony roślinności zielnej oraz uszkodzenia powodowane przez zwierzynę.

Z tego względu leśnicy wspierają odnowienie naturalne poprzez odpowiednie zabiegi, takie jak regulowanie dostępu światła czy ochrona młodych drzewek, a w razie potrzeby uzupełniają je odnowieniem sztucznym, czyli sadzeniem.

Współczesna hodowla lasu uwzględnia wyzwania związane ze zmianami klimatu i dąży do zwiększania odporności drzewostanów poprzez właściwy dobór gatunków oraz metod odnowienia.

Przykładem jest Nadleśnictwo Gołąbki, gdzie lesistość wynosi jedynie 11,5%, a lasy są silnie rozdrobnione. Dominującym gatunkiem jest sosna zwyczajna, mimo że wiele siedlisk sprzyja dębom. W związku z tym prowadzi się przebudowę drzewostanów w kierunku lasów liściastych i mieszanych.

Nadleśnictwo dysponuje bogatą bazą nasienną, obejmującą m.in. drzewostany nasienne dębu, buka i daglezji. Nasiona wysiewane są w szkółce leśnej w Mięcierzynie, gdzie rocznie produkuje się kilka milionów sadzonek wykorzystywanych do odnowień i zalesień.

Młode uprawy wymagają intensywnej pielęgnacji – usuwania chwastów oraz wykonywania czyszczeń wczesnych i późnych, które regulują skład gatunkowy i eliminują drzewa o niepożądanych cechach. W kolejnych etapach prowadzi się trzebieże, wybierając najlepsze drzewa, które osiągną dojrzałość.

Ostatecznie las osiąga wiek rębności i następuje proces odnowienia. W miarę możliwości wykorzystuje się odnowienie naturalne, uzupełniane w razie potrzeby sadzeniem. W ten sposób leśnicy starają się naśladować naturalne procesy zachodzące w przyrodzie.

Dzięki tym działaniom lasy mogą lepiej pełnić swoje funkcje – przyrodnicze, społeczne i gospodarcze – mimo rosnących wyzwań środowiskowych.